Пытанне: Мы рыхтуемся да запуску радыёстанцыі. Плануем заключыць з НЦІУ дагавор на выкарыстанне музычных твораў, які прадугледжвае выплату ўзнагароджання. У сувязі з гэтым не зразумела, ці трэба заключаць дагаворы на выкарыстанне фанаграм і выкананняў, бо яны прадугледжваюць выплату ўзнагароджання, якое ўжо будзе выплачвацца. Калі трэба, у чым розніца паміж гэтымі дагаворамі?
Адказ: У дадзенай сітуацыі рэдакцыя радыёпраграмы павінна заключыць з НЦІУ два дагаворы: 1) дагавор на выкарыстанне музычных твораў; 2) дагавор на выплату ўзнагароджання за выкарыстанне фанаграм, апублікаваных у камерцыйных мэтах, і выкананняў, запісаных на такіх фанаграмах (далей – фанаграмы і выкананні).
Згодна з арт. 16, 42, 50 і 51 Закона Рэспублікі Беларусь ад 17.05.2011 № 262-З «Аб аўтарскім праве і сумежных правах» (далей – Закон) першы дагавор патрэбен для таго, каб рэдакцыя атрымала права выкарыстоўваць музычныя творы. Узамен яна павінна плаціць узнагароджанне праваўладальнікам праз НЦІУ.
Мэта другога дагавора іншая. Згодна з арт. 41 Закона ў рэдакцыі ўжо ёсць права выкарыстоўваць фанаграмы і выкананні без згоды праваўладальнікаў. Гэта называецца свабодным выкарыстаннем. Але ёсць і абавязковая ўмова: плаціць узнагароджанне праваўладальнікам праз НЦІУ. Другі дагавор патрэбен менавіта для гэтага.
Вядома, галоўную розніцу можна апісаць так: 1) першы дагавор тычыцца толькі музычных твораў як аб’ектаў аўтарскага права, ён дазваляе выкарыстоўваць іх, але патрабуе ўзнагароджання ўзамен; 2) другі дагавор тычыцца толькі фанаграм і выкананняў як аб’ектаў сумежных правоў, ён дазваляе выканаць абавязковую ўмову свабоднага выкарыстання (выплаціць узнагароджанне).
Узнікае пытанне: калі рэдакцыя фактычна выкарыстоўвае адзін музычны гуказапіс, чаму яна павінна плаціць узнагароджанне некалькі разоў?
Разбяром спрошчаны прыклад. Кампазітар стварыў музычны твор без тэксту, які існуе толькі на нотным аркушы. Калі гітарыст зайграе гэты твор, то выканае яго. Калі рэжысёр запіша гэтае выкананне ў студыі, то зробіць фанаграму. На кожным этапе з’яўляецца самастойны аб’ект інтэлектуальнай уласнасці, але разам яны існуюць у выглядзе аднаго гуказапісу. Іншымі словамі, калі рэдакцыя выкарыстоўвае гэты гуказапіс у эфіры, то адначасова выкарыстоўвае і музычны твор, і выкананне гэтага твора, і фанаграму з гэтым выкананнем.
Акрамя таго, наш прыклад паказвае, што ў кожнага аб’екта свой праваўладальнік. Кампазітары могуць атрымліваць узнагароджанне за выкарыстанне музычных твораў, сесійныя музыканты – за выкарыстанне выкананняў, вытворцы фанаграм – за выкарыстанне фанаграм. На практыцы праваўладальнікам усіх аб’ектаў можа быць і адна асоба, але такое адзінства не супярэчыць прававой і эканамічнай самастойнасці ўзнагароджанняў.
Такім чынам, важна разумець, што рэдакцыя будзе выкарыстоўваць комплекс аб’ектаў інтэлектуальнай уласнасці. Таму яна павінна добрасумленна выканаць правы і інтарэсы ўсіх праваўладальнікаў.
09.2026
Падрыхтаваў: Д. У. Камінскі (вядучы спецыяліст аддзела абароны правоў кіравання аўтарскага і сумежных правоў НЦІУ)
